یک روانشناس بالینی: سلامت روان، تعهد و مهارت گفت‌وگو سه ضلع اصلی انتخاب همسر هستند

فاطمه زرگر در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به معیارهای مهم در انتخاب همسر اظهار کرد: وقتی صحبت از انتخاب همسر می‌شود، می‌توان ملاک‌ها را در سه بخش کلی دسته‌بندی کرد؛ نخست ویژگی‌های فردی هر یک از زوجین، دوم ویژگی‌هایی که به شکل‌گیری «ما شدن» و حرکت به سمت یک زندگی مشترک کمک می‌کند و سوم عوامل بیرونی که خارج از این دو نفر قرار دارند، اما نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند.

وی درباره ویژگی‌های فردی افزود: براساس یافته‌های پژوهشی، مهم‌ترین ویژگی که هر یک از زوجین باید داشته باشند، سلامت روان و ثبات هیجانی است. افرادی که دچار روان‌رنجوری بالا هستند، اضطراب شدید یا افسردگی‌های درمان‌نشده دارند، پرخاشگری زیادی نشان می‌دهند یا از تکانشگری برخوردارند و بدون فکر، به‌ویژه در تصمیمات مالی، اقدام می‌کنند، ممکن است زندگی مشترک را تحت تأثیر قرار دهند. ثبات در این ویژگی‌ها به انتخاب درست کمک می‌کند.

روانشناس بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انعطاف‌پذیری را از دیگر ویژگی‌های مهم فردی دانست و ادامه داد: هرچند نباید با این تصور ازدواج کرد که می‌توان طرف مقابل را به‌طور اساسی تغییر داد، اما بخشی از تفاهم در ازدواج از طریق تغییرات کوچک شکل می‌گیرد. انعطاف‌ناپذیری در برابر شرایط جدید، به‌ویژه در مواجهه با عقاید متفاوت، می‌تواند مشکل‌ساز باشد.

زرگر با اشاره به باورهای غیرواقع‌بینانه درباره ازدواج گفت: اینکه ازدواج را معجزه‌ای برای تحول کامل زندگی بدانیم یا تصور کنیم هر اختلاف نظری مخرب است، نگاه درستی نیست، همچنین انتظار اینکه همسر بدون بیان، ذهن ما را بخواند یا همه نیازها را برآورده کند، می‌تواند آسیب‌زا باشد. در عین حال، باور به غیرممکن بودن هرگونه تغییر نیز مشکل‌ساز است.

این روانشناس بالینی در ادامه به ویژگی‌هایی پرداخت که به «ما شدن» کمک می‌کند و توضیح داد: مهم‌ترین نکته، تصمیم آگاهانه و تعهد بلندمدت است. افرادی که تکلیفشان با تعهد روشن نیست یا درباره آن مبهم صحبت می‌کنند، حتی در صورت ازدواج نیز احتمالاً متعهد نخواهند بود. توانایی عشق‌ورزی و همدلی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ همدلی یعنی دیدن مسائل از دریچه نگاه طرف مقابل نبود این ویژگی ارتباط را دچار مشکل می‌کند.

زرگر شباهت در ارزش‌ها، اهداف، معنویت و نگاه به موضوعاتی چون خانواده، فرزندآوری و سبک زندگی را از دیگر عوامل مؤثر بر پایداری رابطه دانست و گفت: طول دوره آشنایی باید کافی و باکیفیت باشد. صرف زمان زیاد به‌تنهایی کافی نیست؛ کیفیت زمانی است که افراد در شرایط چالش‌برانگیز، ناراحتی یا تصمیم‌گیری‌های دشوار نیز یکدیگر را محک بزنند.

وی مهارت گفت‌وگو را از ملاک‌های مهم پیش از ازدواج برشمرد و افزود: توانایی صحبت کردن درباره مسائل بدون خشونت، پرخاشگری، سرزنش یا متهم کردن اهمیت دارد، همچنین تفاهم مالی از موضوعات اساسی است. لازم است درباره نحوه خرج کردن، پس‌انداز و اولویت‌های اقتصادی پیش از ازدواج توافق شود.

نقش خانواده و شبکه اجتماعی در ازدواج

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره عوامل بیرونی نیز گفت: تأیید و حمایت شبکه اجتماعی، از جمله خانواده و دوستان، همچنان در بافت فرهنگی ما اهمیت دارد و می‌تواند به پایداری ازدواج کمک کند.

زرگر در پاسخ به نقش خانواده‌ها در انتخاب همسر بیان کرد: خانواده از بدو تولد در شکل‌گیری ازدواج آینده فرزند نقش دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر ازدواج سالم، سبک دلبستگی است که از رابطه نوزاد با مادر و سپس پدر شکل می‌گیرد. این سبک تعیین می‌کند فرد دنیا را چقدر امن بداند، تا چه حد به دیگران اعتماد کند و خود را دوست‌داشتنی بداند. سبک‌های دلبستگی ناایمن می‌توانند در روابط آینده مشکل ایجاد کنند؛ از جمله بی‌اعتمادی، نیاز مداوم به تأیید یا ناتوانی در صمیمیت.

وی با اشاره به دخالت خانواده‌ها افزود: گاهی والدین به دلیل وابستگی، هم می‌خواهند فرزندشان ازدواج کند و هم تمایلی به جدایی عاطفی ندارند. خانواده‌هایی که رابطه زناشویی سالم‌تری دارند، معمولاً راحت‌تر استقلال فرزند را می‌پذیرند. پس از رسیدن فرزند به بزرگسالی، خانواده باید نقش مشورتی داشته باشد، نه تصمیم‌گیرنده.

روانشناس بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره کیفیت آشنایی پیش از ازدواج گفت: آشنایی باکیفیت به این معناست که افراد در موقعیت‌های چالش‌برانگیز نیز واکنش‌های یکدیگر را ببینند؛ مانند خستگی، عصبانیت یا اختلاف نظر. بسیاری از نشانه‌های هشداردهنده یا همان «خطوط قرمز» پیش از ازدواج قابل مشاهده است، اما نادیده گرفته می‌شود؛ برای مثال بالا بردن صدا، فحاشی یا پرخاشگری که با یک عذرخواهی موقت پوشانده می‌شود.

زرگر تأکید کرد: حتی در انتخاب درست نیز تعارض اجتناب‌ناپذیر است. زوج‌هایی که می‌گویند هیچ مشکلی ندارند، یا از تعارض اجتناب می‌کنند یا مهارت حل تعارض را آموخته‌اند. انعطاف‌پذیری و پذیرش تغییرات کوچک در زندگی مشترک ضروری است.

عشق در کنار عقلانیت؛ شرط ثبات در زندگی مشترک

این روانشناس بالینی عشق را مهم دانست و خاطرنشان کرد: عشقی که بسیار سوزان و شدید است، گاهی می‌تواند نشانه هشدار باشد و به همان سرعت خاموش شود. ثبات عشق زمانی معنا دارد که در کنار آن منطق نیز وجود داشته باشد.

زرگر سن را از ملاک‌های مهم دانست و گفت: پژوهش‌ها نشان می‌دهد سنین ۲۶ تا ۲۹ سال می‌تواند زمان مناسب‌تری برای ازدواج باشد، زیرا فرد به ثبات نسبی، به‌ویژه در حوزه مالی و شغلی رسیده است.

وی در پایان تصریح کرد: اگر انتخاب براساس ملاک‌های منطقی در کنار عشق شکل بگیرد، می‌توان گفت فرد آمادگی ازدواج دارد. گاهی جوانان آن‌قدر درگیر احساس می‌شوند که نمی‌توانند واقعیت‌ها را ببینند یا بشنوند و همین موضوع برایشان مشکل‌ساز می‌شود.