کنترل قند خون در روزه‌داری نه‌تنها روزه را باطل نمی‌کند، بلکه ضروری است

مریم رجالی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به افزایش شیوع دیابت در جامعه ایرانی اظهار کرد: متأسفانه به دلیل سبک زندگی و برخی عوامل دیگر، جامعه ما بیش از گذشته درگیر بیماری دیابت شده است. افزایش قند خون در این بیماری موجب بروز عوارض در سراسر بدن، از عروق مغز گرفته تا عروق انتهایی پاها می‌شود.

وی افزود: دیابت به معنای افزایش قند خون است، اما به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود. در دیابت نوع یک، آنتی‌بادی‌ها موجب تخریب سلول‌های بتای لوزالمعده می‌شوند و در نتیجه بدن قادر به ترشح انسولین کافی نیست. این بیماران معمولاً در سنین پایین و با جثه لاغرتر دیده می‌شوند و از ابتدای تشخیص نیازمند درمان با انسولین هستند.

متخصص پزشک خانواده و دیابت ادامه داد: دیابت نوع دو که عمدتاً در میانسالی بروز می‌کند، ناشی از مقاومت به انسولین است؛ به این معنا که انسولین در بدن وجود دارد، اما کارایی لازم را ندارد. چاقی، کم‌تحرکی، استرس، کم‌خوابی، سابقه خانوادگی دیابت نوع دو، فشار خون بالا، مصرف دخانیات، سندروم تخمدان پلی‌کیستیک و سابقه دیابت بارداری از عوامل خطر این نوع دیابت محسوب می‌شوند.

رجالی درباره شاخص توده بدنی(BMI) توضیح داد: BMI از تقسیم وزن بر مجذور قد به دست می‌آید. عدد ۱۸/۵ تا ۲۴/۹ محدوده طبیعی، ۲۵ تا ۲۹ اضافه‌وزن و ۳۰ به بالا چاقی محسوب می‌شود. هرچه وزن از حد نرمال بالاتر رود، مقاومت به انسولین بیشتر شکل می‌گیرد و خطر دیابت نوع دو افزایش می‌یابد.

وی با اشاره به دیابت بارداری گفت: در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، مقاومت به انسولین افزایش می‌یابد و ممکن است فرد به دیابت حاملگی مبتلا شود.

این متخصص پزشک خانواده و دیابت درباره معیارهای تشخیص افزود: قند خون ناشتا در آزمایشگاه اگر کمتر از ۱۰۰ باشد، طبیعی است، بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیش‌دیابت و ۱۲۶ و بالاتر دیابت محسوب می‌شود، همچنین HbA1c(یک شکل از هموگلوبین برای اندازه‌گیری شناسایی غلظت قند خون متوسط در طول دوره‌های طولانی مدت است) کمتر از ۵/۶ طبیعی، ۵/۷ تا ۶/۴ پیش‌دیابت و ۶/۵ و بالاتر نشان‌دهنده دیابت است

رجالی با بیان اینکه پیش‌دیابت مرحله‌ای مهم و قابل مداخله است، اظهار کرد: اگر افراد پیش‌دیابت تحت مراقبت و اصلاح شیوه زندگی قرار گیرند، ۵۰ درصد به محدوده طبیعی بازمی‌گردند، ۲۵ درصد در همین مرحله باقی می‌مانند و تنها ۲۵ درصد به دیابت تبدیل می‌شوند، اما در صورت بی‌توجهی، احتمال تبدیل به دیابت در سال‌های بعد بسیار بالا خواهد بود.

وی دیابت را بیماری چندسیستمی دانست و گفت: افزایش قند خون عروق چشم، مغز، قلب، کلیه و اندام‌ها را درگیر می‌کند، بنابراین درمان دیابت نیازمند تیم سلامت شامل پزشک، پرستار دیابت، کارشناس تغذیه و روانشناس است و خودمدیریتی به معنای خوددرمانی نیست.

این متخصص در ادامه با اشاره به روزه‌داری بیماران دیابتی گفت: بیماران به دو گروه تقسیم می‌شوند؛ گروهی که مجاز به روزه‌داری نیستند و گروهی که با شرایط خاص می‌توانند روزه بگیرند. افرادی با عوارض قلبی پیشرفته، سابقه سکته قلبی، نارسایی شدید قلب، مراحل پیشرفته نارسایی کلیه(مرحله سه به بالا)، سابقه افت قند شدید یا کمای دیابتی در سه ماه اخیر، نوسانات کنترل‌نشده قند خون، سالمندان شکننده، بیماران با فشار خون کنترل‌نشده و زنان باردار نباید روزه بگیرند.

رجالی تأکید کرد: افرادی که امکان روزه‌داری دارند باید دو تا سه ماه پیش از ماه رمضان به پزشک مراجعه کنند تا دوز و زمان مصرف داروها تنظیم شود. مراجعه یک یا دو هفته قبل از رمضان نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

وی افزود: کنترل قند خون باعث ابطال روزه نمی‌شود و باید در طول روز تکرار شود؛ پیش از سحر، دو ساعت بعد از سحر، ظهر، عصر، قبل از افطار و دو ساعت بعد از افطار. اگر قند خون زیر ۷۰ یا همراه با علائم به ۸۰ برسد، حتی دقایقی پیش از افطار، روزه باید شکسته شود، همچنین اگر قند خون به بالای ۲۵۰ برسد یا فشار خون از ۱۶ بالاتر رود، شکستن روزه ضروری است.

این متخصص پزشک خانواده و دیابت درباره درمان افت قند خون گفت: در صورت هوشیاری، نصف لیوان با چهار حبه قند، نوشابه غیررژیمی یا آبمیوه شیرین مصرف شود و ۱۵ دقیقه بعد قند خون مجدداً اندازه‌گیری شود. در صورت کاهش هوشیاری، از خوراندن مایعات خودداری و در صورت دسترسی گلوکاگون(آمپول گلوکاگون در مواقع اورژانسی برای درمان افت شدید قند خون استفاده می‌شود) تزریق و با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.