نبود ملکه اصلاح‌ شده، چالش جدی زنبورداری کشور است

احمد قربانی روز دوشنبه در گفت‌ و گو با خبرنگار ایرنا با تأکید بر بحران ژنتیکی در زنبورداری کشور اظهار داشت: تاکنون نتوانسته‌ایم ملکه‌ای اصلاح‌شده و منطبق با شرایط جغرافیایی خود تولید کنیم در حالیکه در بسیاری از کشورهای دنیا از نژادهای اصلاح‌شده استفاده می‌شود اما در کشور ما با وجود تأکید بر استفاده از نژاد بومی، اقدام مؤثری برای اصلاح نژاد انجام نشده است و امروز با یک خلأ ژنتیکی جدی مواجه هستیم.

وی تاکید کرد: اکنون ملکه باکیفیت در دسترس نیست و بدون مدیریت کارآمد، محیط مناسب و پشتوانه ژنتیکی، امکان پایداری زنبورداری وجود ندارد.

قربانی اظهار داشت: زنبور عسل امروز در جهان نهاده‌ای هم‌سنگ آب و آفتاب به‌شمار می‌رود، چراکه علاوه بر تولید عسل، نقش کلیدی در گرده‌افشانی و افزایش تولید محصولات کشاورزی دارد، اما زنبورداری ایران به دلیل انباشت مشکلات ساختاری در شرایط ناپایداری قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه صنعت زنبورداری ماهیتی استحصالی دارد، افزود: خداوند شرایطی مانند گرده گل را فراهم کرده تا زنبور عسل به‌صورت طبیعی جذب گل شود و در کنار تولید عسل باکیفیت، وظیفه اصلی خود یعنی گرده‌افشانی و کمک به حفظ محیط‌زیست را انجام دهد.

وی تصریح کرد: همان‌طور که گیاه به آب و آفتاب نیاز دارد، به گرده‌افشانی نیز نیازمند است؛ هرچند گرده‌افشانی تنها مختص زنبور عسل نیست اما بخشی که می‌توان آن را مدیریت کرد، استفاده از زنبورستان‌ها در مجاورت باغ‌ها و مزارع است که بهترین روش برای افزایش عملکرد محصولات زراعی و باغی محسوب می‌شود.
وی با اشاره به تلفات سنگین سالانه زنبورهای عسل گفت: متأسفانه زنبور عسل هر ساله بهای سنگینی بابت نقشی که در گرده‌افشانی و تولید کشاورزی ایفا می‌کند، می‌پردازد و در فصل بهار، زنبورداران به مناطق گرمسیر کوچ می‌کنند؛ مناطقی که خاستگاه گیاهان روغنی و جاذب زنبور عسل است و گرده‌افشانی متقابل، افزایش تولید بذر را برای کشاورزان به‌همراه دارد اما در همین مناطق، استفاده از سموم بسیار خطرناک و زنبورکش، خسارت‌های شدیدی به کلونی‌های زنبور عسل وارد می‌کند.
عضو اتحادیه زنبورداران سمیرم ادامه داد: این وضعیت در مناطق سردسیری نیز تکرار می‌شود؛ به‌ویژه در زمان شکوفه‌دهی باغ‌های سیب که سم‌پاشی‌ها آغاز می‌شود و در گذشته روی بسته‌بندی سموم هشدار «خطر برای زنبور عسل» درج می‌شد اما امروز سمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد که به‌ شدت زنبورکش است و در عمل موجب تلفات گسترده کلونی‌ها می‌شود.
قربانی با انتقاد از عملکرد صندوق بیمه محصولات کشاورزی اظهار داشت: صندوق بیمه تنها خسارت‌های ناشی از سم‌پاشی را نمی‌پذیرد و این خسارت‌ها را گسترده اعلام می‌کند در حالی که در صورت وجود مدیریت سالم و توان اجرایی، این بخش می‌توانست تحت پوشش بیمه قرار گیرد اما در سال‌های اخیر خسارت‌های ناشی از سم‌پاشی از شمول بیمه خارج شده و زنبورداران بدون پشتوانه مانده‌اند.
وی یکی دیگر از مشکلات جدی زنبورداری را شیوع کنه واروآ دانست و گفت: داروی مؤثر و استانداردی در اختیار زنبورداران قرار ندارد و این آفت به‌ صورت اپیدمی درآمده است؛ به‌گونه‌ای که هر ۱۵ روز یکبار باید مبارزه انجام شود در غیر این صورت کلونی‌ها دچار خسارت جدی می‌شوند و در ادامه نیز بیماری‌های ویروسی بروز می‌کند که غیرقابل درمان است و در بسیاری موارد، انهدام کامل کندو اجتناب‌ناپذیر می‌شود.
وی افزود: اگر امروز رصد دقیقی انجام شود، مشخص خواهد شد که این بحران به‌ صورت انباشتی و در سال‌های گذشته شکل گرفته است، علاوه بر این، هزینه‌های تولید با درآمد زنبورداران همخوانی ندارد.

قربانی درباره وضعیت تولید عسل در شهرستان سمیرم اظهار داشت: عسل تولیدی سمیرم بیشتر طبیعی است و زنبورداران این منطقه به‌ طور کلی از تغذیه مصنوعی استفاده نمی‌کنند در حالی که در برخی مناطق، تولیدکنندگان بیشتر به سمت عسل تغذیه‌ای رفته‌اند و در سمیرم تمرکز بر تولید عسل طبیعی بوده است.

وی افزود: به دلیل گردشگری بودن سمیرم و شرایط کوهستانی منطقه، عسل تولیدی روی دست زنبوردار نمی‌ماند و بخش عمده‌ای از آن به‌صورت مستقیم به مصرف‌کنندگان و مقدار مازاد نیز از طریق تعاونی و پس از انجام آزمایش‌ها عرضه می‌شود و به‌ دلیل محدود بودن تولید، نیازی به بسته‌ بندی گسترده وجود ندارد.

وی متوسط برداشت در هر کندو در بهترین شرایط را حدود ۱۰ کیلوگرم در سال دانست وگفت: در برخی سال‌ها کمتر و در برخی سال‌ها اندکی بیشتر می شود.

قربانی با اشاره به وضعیت فعالان این بخش گفت: حدود ۲۲۰ زنبوردار عضو تعاونی زنبورداران سمیرم هستند و نزدیک به ۲۰۰ نفر به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این حوزه فعالیت دارند و برای بسیاری از آن‌ها زنبورداری شغل دوم محسوب می‌شود و اغلب باغدار یا کارمند هستند.

به گزارش ایرنا،ایران سالانه با تولید ۱۲۲ هزار تُن عسل در بیش از ۹۲ هزار واحد زنبورستان، رتبه سوم تولید عسل جهان را داراست.

بیش از هفت هزار و ۶۰۰ تُن عسل نیز سالانه در استان اصفهان در ۹۱۶ هزار کلنی زنبور تولید می‌شود؛ در سطح این استان، نجف آباد بیشترین تولید عسل را به خود اختصاص داده است و اصفهان، شهرضا، خمینی‌شهر و خوانسار در رده های بعدی قرار دارند.