راهکارهای روانشناختی برای حفظ سلامت روان کودکان در بحران

به گزارش ایرنا، در این روزهای پرتنش و بحرانی که ایران عزیزمان با تهدیدات و تجاوزهای آشکار مواجه است، کودکان، این آینده‌سازان کشور، چون در مراحل حساس شکل‌گیری هویت خود قرار دارند، نیاز به توجه ویژه ای دارند و نقش والدین در این شرایط حیاتی است.

کارشناس ارشد روانشناسی بالینی در این پیوند به خبرنگار ایرنا گفت: در این روزهای حساس، صحبت کردن با کودکان درباره بحران‌های جاری باید حاوی دقت و صداقت توام با انتقال احساس امنیت باشد و ضروری است پیام‌هایی را منتقل کنیم که احساسات فردی و جمعی را در قالب همبستگی و امید به کودکان نشان دهد.

مهتاب رحیمی ادامه داد: شرایط جنگی می‌تواند آسیب‌های متعددی بر سلامت روان، رشد عاطفی و اجتماعی کودکان وارد کند و آینده‌شان را تحت تاثیر قرار دهد، از این رو ضروری است که خانواده‌ها، مربیان و مسوولان با آگاهی، مهربانی و حمایت‌گری، در مواجهه با این بحران‌ها عمل کنند تا از آسیب‌های روانی و عاطفی به کودکان پیشگیری شود و آن‌ها بتوانند با اعتماد و احساس امنیت، این دوره دشوار را پشت سر بگذارند.

وی ادامه داد: والدین باید از نظر روانی بر خود مسلط باشند، به نیازهای عاطفی کودکان با حساسیت و آگاهی پاسخ دهند و در عین حال، از افراط و هیجان‌زدگی پرهیز نمایند تا پیام‌های واقعی و امیدبخش به کودکان برسد، چنین روندی می تواند به کودک جهت شکل گیری جهان‌بینی و فهم صحیح رویدادهای پیرامون کمک شایانی کند.

این روانشناس بالینی تاکید کرد: حمایت فیزیکی، در آغوش گرفتن، وقت گذراندن با کودک، پرهیز از پخش اخبار تنش‌زا و مشاوره گرفتن از متخصصان روانشناسی کودک همگی می‌توانند در کاهش اثرات منفی این رویدادها موثر واقع شود.

آژیر خطر در دل‌های کوچک، آسیب‌پذیری‌های پنهان

رحیمی تاکید کرد: جنگ از استرس‌زاترین و پیچیده‌ترین بحران است و تاثیر عمیقی بر روح و روان انسان‌ها دارد. کودکان، به‌عنوان موجوداتی آسیب‌پذیر و در حال رشد با دریافت خبرها و تصاویر رسانه‌ای بسیار درگیر این موضوعات می شوند که می تواند بر تصور آن‌ها از جهان و آینده تاثیر منفی بگذارد.

وی با بیان اینکه ظرفیت روانی کودکان برای تحمل فشارها به مراتب کمتر است افزود: حتی اگر بزرگ‌ترها در خصوص جنگ به‌طور مستقیم به کودکان اطلاع‌رسانی نکنند، تصاویر و پیام‌های ناگهانی و غیرمستقیم، آن‌ها را با احساس ترس، سردرگمی و نگرانی مواجه می‌سازد و این احساسات در بلندمدت می‌تواند منجر به اضطراب‌های شدید، کاهش اعتماد به نفس، احساس ناتوانی و حتی افسردگی شود که بر رشد عاطفی، اجتماعی و روانی آن‌ها اثرات منفی می‌گذارد.

چطور درباره بحران‌ها با فرزندانمان حرف بزنیم؟

این روانشناس اصفهانی تاکید کرد: هم‌زبانی با کودک کلید غلبه بر شرایط منفی جنگی است و یکی از مهم‌ترین نکات در مواجهه با کودکان در دوران بحران، برقراری ارتباط شفاف، صادقانه و مهربانانه است. نباید از حقیقت چشم‌پوشی کرد یا آن را پنهان ساخت، اما باید این کار را به‌گونه‌ای انجام داد که کودک احساس امنیت کند و ترس و اضطرابش افزایش نیابد.

رحیمی اضافه کرد: احساسات کودک باید به رسمیت شناخته و پذیرفته شود و زبان گفت‌وگو ساده، آرام و قابل فهم باشد. وقتی کودک احساس می‌کند کسی به او گوش می‌دهد و نگرانی‌هایش را می‌فهمد، آرامش بیشتری پیدا می‌کند و اعتماد به نفسش افزایش می‌یابد. باید تامین امنیت کنونی کودک و به او این احساس را داد که خانواده، مدرسه و جامعه در کنار او هستند و همواره از او مراقبت و حمایت می‌کنند.

وی یادآور شد: اخبار ناراحت کننده، تصاویر خشن و روایت‌های تلخ نباید از طریق تلویزیون، رسانه ها، فضای مجازی یا مکالمات بزرگسالان در محیط خانه منتشر شود زیرا کودکان بسیاری از هیجانات خود را به جای بروز بیرونی، به شکل درون‌ریزی تجربه می‌کنند و این انباشت عاطفی می‌تواند آسیب‌های روانی جدی به همراه داشته باشد.

چگونه محیط خانه را امن و باثبات نگه داریم؟

دانش آموخته دانشکده علوم تربیتی دانشگاه اصفهان گفت: اگر کودکی پرسش‌هایی درباره جنگ مطرح کرد، مانند اینکه چرا جنگ اتفاق افتاده یا آیا ممکن است ما کشته شویم؟، لازم است والدین با آرامش و همدلی پاسخ دهند و البته ابتدا باید اجازه داد کودک احساسات خود مانند ترس، اضطراب یا ناراحتی را بدون قضاوت و با آزادی کامل بیان کند.

رحیمی تصریح کرد: سرکوب یا بی‌توجهی به احساسات کودک نه تنها موثر نیست، بلکه زمینه‌ساز آسیب‌های عمیق‌تری خواهد بود. والدین باید به کودک اطمینان خاطر دهند که در کنار او هستند، از او مراقبت می‌کنند و تا حد ممکن او را از آسیب‌ها مصون می‌دارند.

وی اظهار داشت: چنین مواقعی، حضور فیزیکی و عاطفی والدین اهمیت مضاعفی دارد و استفاده از تماس فیزیکی مانند در آغوش گرفتن، نوازش کردن و حضور مداوم در کنار کودک می‌تواند نقش بسیار موثری در انتقال حس امنیت و آرامش به او ایفا کند. باید به زبان ساده و متناسب با سن کودک توضیح داده شود که آنچه اتفاق افتاده لزوماً به معنای خطر مستقیم برای او نیست.

مدیریت بحران در خانه: والدینی آرام، فرزندانی ایمن

کارشناس ارشد روانشناسی بالینی اضافه کرد: برای مدیریت بحران در شرایط جنگی، پدر و مادر ابتدا باید بتوانند هیجانات خود را مدیریت و کنترل کنند چرا که کودک، پیش از آنکه به گفته‌های والدین توجه کند، رفتار و حالات آن‌ها را مشاهده و تفسیر می‌کند. بنابراین، حتی اگر والدین به زبان بگویند که جای نگرانی نیست، ولی چهره‌ای نگران، رفتاری مضطرب یا بی‌قراری زیاد از خود نشان دهند، کودک آن را به‌عنوان نشانه خطر درک می‌کند.

رحیمی افزود: بسیار مهم است که پدر و مادر هیجانات خود را مدیریت و کنترل تا بتوانند به درستی از فرزندشان حمایت کنند. پیگیری مداوم اخبار، صحبت‌های هیجانی درباره جنگ در حضور کودک، استفاده بی‌رویه از شبکه‌های مجازی و نمایش تصاویر خشونت‌آمیز همگی می‌توانند احساس ناامنی کودک را افزایش دهند.

دانش آموخته دانشگاه اصفهان هشدار داد: چنانچه کودکان دچار نشانه‌هایی مانند کابوس شبانه، شب ادراری، پرخاشگری غیرمعمول یا ترس مداوم شود، لازم است والدین حتماً از متخصص کمک بگیرند. این نشانه‌ها می‌توانند زنگ خطری برای آغاز اختلالات اضطرابی یا حتی اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) باشند.

وی تاکید کرد: نشانه‌های دیگری مانند تیک‌های عصبی، اضطراب فراگیر، گریه‌های مکرر و بی‌دلیل یا بروز علائم بدنی بدون دلیل پزشکی نیز می‌تواند هشدار دهنده باشد و نیاز به ارجاع به متخصص سلامت روان مختص کودکان دارد.

رحیمی اضافه کرد: هرچند شرایط جنگی دشوار است اما باید امیدوار بود که کودکان، در صورت دریافت حمایت صحیح، اطلاعات مناسب و ایجاد فضای امن، توانایی عبور از بحران‌های جاری را خواهند داشت.

وی با بیان اینکه تعامل با کودکان در دوران بحران، مسوولیت سخت و حساسی است که نیازمند رعایت تعادل بین صداقت و حمایت عاطفی است، اظهار داشت: آموزش و تربیت کودکان در چنین زمان‌هایی، به‌عنوان سرمایه‌گذاری بلندمدت برای آینده کشور، اهمیت ویژه‌ای دارد و در این مسیر، اعتماد، همدلی، مهارت‌های ارتباطی و تکیه بر اصول روانشناسی، نقش کلیدی در حفاظت و تقویت سلامت روانی آن‌ها ایفا می‌کند.