کاشان، فلاورجان، خمینی‌شهر و نجف‌آباد بیشترین افراد بدون شناسنامه را دارند

حبیب‌الله یوسفوند در گفت‌وگو با ایسنا درباره اینکه چه افرادی در اصفهان شناسنامه و مدارک هویتی ندارند، اظهار کرد: علاوه بر اتباع غیرایرانی، اتباع ایرانی‌ای نیز وجود دارند که شناسنامه و مدارک هویتی ندارند که در ادامه به تفصیل هر کدام را توضیح می‌دهم. در استان اصفهان به دلیل حضور قابل توجه اتباع غیرایرانی، به‌ویژه در برخی مناطق از جمله محله زینبیه و حصه، این موضوع حساسیت بیشتری دارد. 

وی افزود: اتباع غیرایرانی به دو گروه مجاز و غیرمجاز تقسیم می‌شوند. اتباع مجاز از طریق اداره امور اتباع خارجی دارای کد شناسایی و مجوز فعالیت هستند، اما اتباع غیرمجاز به‌صورت غیرقانونی وارد کشور شده‌اند و طبق اعلام اداره اتباع تعداد اتباع غیرمجاز در شهر اصفهان زیاد نیست. چندی پیش، حجم خروج اتباع غیرمجاز از استان اصفهان بسیار بالا بود و خروج آن‌ها با جدیت بیشتری انجام می‌شد. براساس گزارش‌ها، روزانه حدود۲۰۰۰ اتباع از اصفهان از طریق مرز به کشور افغانستان بازگردانده می‌شدند، اما به نظر می‌رسد در حال حاضر این جدیت برخورد مانند گذشته نباشد، هرچند بررسی دقیق این موضوع در حیطه وظایف دستگاه‌های مرتبط با امور اتباع است. 

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان بیان کرد: اتباع غیرایرانی برای دریافت شناسنامه ایرانی مسیر بسیار محدودی دارند و صرفاً در چارچوب قانون امکان‌پذیر است. یکی از مهم‌ترین راه‌های دریافت شناسنامه برای فرزندان اتباع غیرایرانی، قانون مصوب سال ۹۸ است که براساس آن، فرزند حاصل از ازدواج مادر ایرانی با پدر خارجی می‌تواند شناسنامه ایرانی دریافت کند. این قانون شامل فرزندان می‌شود و نه خود پدر خارجی. 

یوسفوند خاطرنشان کرد: در مورد پدران خارجی که همسر ایرانی دارند، دریافت شناسنامه منوط به گرفتن تابعیت جمهوری اسلامی ایران است که این فرایند از طریق وزارت امور خارجه انجام می‌شود و نیازمند طی مراحل اداری و دریافت مجوزهای خاص است؛ فرایندی که معمولاً زمان‌بر بوده و به‌ندرت اتفاق می‌افتد.

وی ادامه داد: راه دیگر دریافت شناسنامه برای اتباع غیرایرانی، اخذ مجوز تابعیت از اداره تابعیت وزارت امور خارجه است که صدور این مجوزها بسیار محدود است؛ به‌گونه‌ای که در استان اصفهان شاید به تعداد انگشتان یک دست هم چنین مواردی وجود نداشته باشد. اتباع دارای پدر و مادر خارجی تنها در شرایط خاص و با حکم قضایی می‌توانند شناسنامه دریافت کنند 

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان اظهار کرد: طبق ماده ۹۷۶ قانون مدنی، چند بند مشخص وجود دارد که تعیین می‌کند چه افرادی تبعه ایران محسوب می‌شوند. در برخی موارد خاص، افرادی که پدر و مادر خارجی دارند، اما یکی از والدین آن‌ها در ایران متولد شده و خود فرد نیز حداقل ۱۸ سال در ایران اقامت داشته و پس از آن نیز یک سال اقامت مستمر داشته باشد، می‌توانند از طریق احکام دادگاه برای دریافت شناسنامه اقدام کنند. در استان اصفهان چند مورد محدود از این نوع پرونده‌ها وجود داشته که پس از پیگیری از مراجع قانونی و داشتن شرایط لازم و قانونی موفق به دریافت تابعیت شدند.

اغلب پرونده‌های مشکوک مربوط به اتباع خارجی است

یوسفوند در ادامه به وضعیت افرادی که تابعیت آن‌ها محل تردید است اشاره کرد و افزود: براساس ماده ۴۵ قانون ثبت احوال، افرادی که هویت یا تابعیت آن‌ها دچار شک و تردید باشد، مشمول رسیدگی ویژه می‌شوند. طبق دستورالعمل سازمان ثبت احوال، برای این افراد تشکیل پرونده می‌شود تا وضعیت هویتی آن‌ها مشخص شود. 

وی توضیح داد: اگر فردی بالای ۱۸ سال باشد، شناسنامه نداشته باشد و پدر او اصالتاً ایرانی باشد؛ یعنی شناسنامه یا سند سه‌جلدی معتبر ایرانی داشته باشد، برای این فرد پرونده تشکیل می‌دهیم. در ادامه، نهادهای امنیتی نظر خود را درباره هویت و تابعیت این افراد اعلام می‌کنند. در صورتی که هویت و تابعیت فرد مورد تأیید قرار گیرد، پرونده در کمیسیون ویژای که در اداره‌کل ثبت احوال استان تشکیل می‌شود بررسی شده و در نهایت مجوز صدور شناسنامه برای این افراد صادر می‌شود، چراکه ایرانی‌الاصل محسوب می‌شوند.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان تصریح کرد: در برخی موارد، هویت یا تابعیت افراد تأیید نمی‌شود و تردید جدی وجود دارد. به‌طور مثال افرادی مراجعه و عنوان می‌کنند که هیچ‌گونه نسبت خانوادگی مشخصی ندارند؛ نه پدر، نه مادر، نه خواهر و برادر و نه هیچ‌یک از بستگان. طبیعتاً در چنین شرایطی امکان احراز نسب وجود ندارد و این موضوع محل تردید جدی است. معمولاً افرادی که چنین ادعاهایی مطرح می‌کنند، اتباع خارجی هستند که تلاش می‌کنند از این مسیر شناسنامه ایرانی دریافت کنند. فردی که می‌گوید هیچ خویشاوندی ندارد و هیچ نسبی قابل اثبات نیست، نمی‌تواند به‌سادگی ادعای تابعیت ایرانی داشته باشد. 

یوسفوند اضافه کرد: در مقابل افراد زیادی هم هستند که واقعاً ایرانی‌الاصل‌اند، اما به دلایل مختلف شناسنامه دریافت نکرده‌اند. در این موارد، ثبت احوال حتی از روش‌هایی مانند آزمایش DNA برای احراز نسب با پدر، عمو یا بستگان نزدیک استفاده می‌کند تا هویت فرد به‌طور کامل تأیید شود. در چنین پرونده‌هایی، پس از احراز هویت و اثبات ایرانی‌الاصل بودن، شناسنامه صادر می‌شود و ما پرونده‌های متعددی از این دست داشته‌ایم که به نتیجه رسیده و افراد موفق به دریافت شناسنامه شده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: با این حال، موارد سوءاستفاده نیز وجود دارد و اغلب افرادی که با ادعای نداشتن هیچ‌گونه بستگان مراجعه می‌کنند، از مناطق مرزی مانند سیستان و بلوچستان یا نواحی اطراف تایباد هستند. به همین دلیل، بررسی‌های امنیتی و هویتی با حساسیت بالا انجام می‌شود تا از هرگونه سوءاستفاده از اسناد هویتی جلوگیری شود.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان با هشدار درباره سوءاستفاده از شناسنامه‌های ایرانی اظهار کرد: متأسفانه در برخی موارد، اتباع غیرایرانی غیرمجاز از شناسنامه‌های ایرانی استفاده می‌کنند، البته این موضوع در استان اصفهان بسیار محدود بوده و طی سال‌های اخیر تنها یک یا دو مورد گزارش شده که بلافاصله پیگیری قضایی انجام شده و فرد متخلف در حال حاضر در زندان به سر می‌برد.

اسناد واهی به اتباع خارجی فروخته می‌شود

یوسفوند درباره منشأ این شناسنامه‌ها توضیح داد: سازمان ثبت احوال با پدیده‌ای به نام «اسناد واهی» مواجه است؛ اسنادی که در گذشته و با استناد به شهادت شهود و بدون وجود فرد واقعی صادر شده‌اند. این شناسنامه‌ها فاقد عکس، ازدواج، فرزند و حتی سریال معتبر هستند و عملاً هویت واقعی ندارند. در برخی مناطق، به‌ویژه مناطق مرزی کشور، خانواده‌هایی که چنین شناسنامه‌هایی در اختیار دارند، اقدام به فروش آن‌ها به اتباع خارجی می‌کنند و حتی حاضر می‌شوند در محاکم قضایی شهادت دهند که فرد خریدار، فرزند آن‌هاست. 

وی با بیان تبعات سنگین این تخلفات خاطرنشان کرد: اولین پیامد این موضوع، بهره‌مندی غیرقانونی اتباع خارجی از خدماتی است که دولت برای شهروندان ایرانی با هزینه‌های سنگین فراهم کرده است. پیامدهای دیگر شامل ازدواج‌های غیرواقعی، تشکیل خانواده بر اساس هویت جعلی و تولد فرزندانی است که هویت واقعی والدین آن‌ها پنهان می‌ماند.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان اضافه کرد: در برخی موارد، پس از گذشت زمان، طرف مقابل متوجه غیرایرانی بودن همسر خود شده و این موضوع به جدایی و مشکلات خانوادگی جدی منجر شده است. علاوه بر این، مسائل امنیتی نیز مطرح است؛ چراکه برخی افراد ممکن است با پوشش هویت ایرانی مرتکب تخلفات مختلف شوند. 

یوسفوند با اشاره به مسئولیت ثبت احوال در صدور گواهی انحصار وراثت گفت: اگر شناسنامه‌های جعلی در اختیار اتباع غیرایرانی قرار گیرد، این افراد به‌عنوان ورثه قانونی ثبت می‌شوند و بار حقوقی سنگینی برای خانواده‌ها ایجاد می‌شود. اثبات انتساب نداشتن این افراد ممکن است یک تا دو سال زمان ببرد و مشکلات متعددی به همراه داشته باشد.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان با اشاره به ابعاد امنیتی این مسئله تصریح کرد: در برخی موارد، امکان سوءاستفاده‌های امنیتی نیز وجود دارد. ممکن است فردی که شناسنامه را تصاحب کرده، مرتکب جرائم یا اقدامات مجرمانه شود و در نهایت، هویت ثبت‌شده به نام یک خانواده ایرانی ثبت شود. در چنین شرایطی، والدین واقعی یا خانواده‌ای که شناسنامه به نام آن‌ها صادر شده، با مشکلات جدی امنیتی و قضایی مواجه می‌شوند، در حالی که از اصل ماجرا بی‌اطلاع بوده‌اند. 

کاشان، فلاورجان، خمینی‌شهر و نجف‌آباد بیشترین افراد بدون شناسنامه را دارد

یوسفوند درباره اینکه آیا در استان یا شهر اصفهان منطقه‌ای وجود دارد که ساکنان آن به‌طور کلی شناسنامه نداشته باشند و پیگیری هم نکرده باشند، اظهار کرد: در سطح استان اصفهان، بیشترین افراد فاقد شناسنامه معمولاً از شهرستان‌های بزرگ مانند کاشان، فلاورجان، خمینی‌شهر و نجف‌آباد است. این افراد ایرانی هستند، بالای ۱۸ سال سن دارند، اما به دلایل مختلف تاکنون شناسنامه دریافت نکرده‌اند که برخی از جمله این دلایل را  این عنوان می‌کنند که پدرشان برای آن‌ها شناسنامه نگرفته و خودشان هم آگاهی لازم را نداشته‌اند، البته در برخی موارد، تناقض‌هایی هم در اظهارات این افراد مشاهده می‌شود. با این حال، اگر فرد واقعاً مدارک لازم را ارائه دهد، ثبت احوال برای او پرونده تشکیل می‌دهد، استعلام‌های لازم از نهادهای مربوطه و امنیتی انجام می‌شود و در صورت تأیید، شناسنامه صادر خواهد شد و در این زمینه مانعی وجود ندارد.

افزایش زایمان‌های خانگی یک چالش جدید است 

وی در بخش دیگری از صحبت‌ها با اشاره به افزایش زایمان در منزل در سال‌های اخیر گفت: یکی از موضوعاتی که به‌تازگی به‌طور جدی با آن مواجه هستیم، افزایش زایمان‌های خانگی است. بخشی از این زایمان‌ها مربوط به افرادی با باورها و اعتقادات خاص است؛ برخی از این افراد به دلایل اعتقادی با مراجعه به پزشک یا انجام زایمان در مراکز درمانی مخالفت می‌کنند و حتی در مواردی به‌شدت با واکسیناسیون کودکان نیز مخالف هستند.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان افزود: این افراد معمولاً زایمان را در منزل و با کمک ماماهای خانم انجام می‌دهند و پس از تولد نوزاد، برای دریافت شناسنامه به ثبت احوال مراجعه می‌کنند. در چنین مواردی، ثبت احوال ناچار به اعمال سخت‌گیری‌های قانونی است، چراکه امکان سوءاستفاده وجود دارد. در برخی موارد، ممکن است فردی که مراجعه می‌کند اساساً صاحب فرزند نشده باشد و بخواهد کودکی را به نام خود ثبت کند. به همین دلیل، در این پرونده‌ها گاهی ناچار می‌شویم آزمایش DNA درخواست کنیم تا مشخص شود آیا کودک واقعاً فرزند این افراد هست یا خیر.

شناسنامه یا کارت ملی مفقودی پس از ابطال سریال، از چرخه خدمات اداری خارج می‌شود

یوسفوند در بخش دیگری از سخنان خود درباره احتمال سوءاستفاده از مدارک هویتی مفقودی گفت: طبق قانون اگر شناسنامه یا کارت ملی فردی مفقود شود، صاحب مدرک می‌تواند بدون محدودیت زمانی درخواست صدور المثنی بدهد و به محض ثبت درخواست، سریال مدرک قبلی در سامانه‌های کشوری غیرفعال می‌شود. شناسنامه یا کارت ملی مفقودی پس از ابطال سریال، از چرخه خدمات اداری خارج می‌شود و امکان استفاده از آن برای دریافت خدمات رسمی وجود ندارد هرچند ممکن است در مواردی سوءاستفاده‌هایی مانند گرو گذاشتن یا استفاده‌های غیررسمی رخ دهد، اما در فرایندهای اداری و احراز هویت رسمی، این مدارک فاقد اعتبار هستند.

وی خاطرنشان کرد: در خصوص کارت هوشمند ملی نیز به محض اعلام مفقودی و ثبت درخواست المثنی در دفاتر پیشخوان، سریال کارت قبلی باطل می‌شود و امکان استفاده از آن در خدمات اداری وجود ندارد. این کارت‌ها صرفاً ممکن است در حد ظاهری برای فریب افراد ناآگاه مورد استفاده قرار گیرند. 

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان با اشاره به کاهش چشمگیر جعل اسناد هویتی گفت: شناسنامه‌های قدیمی جلد قرمز به دلیل دست‌نویس بودن، زمینه جعل بالایی داشتند، اما شناسنامه‌های مکانیزه جدید به دلیل ساختار فنی و امنیتی، امکان جعل بسیار کمتری دارند. کارت‌های هوشمند ملی نیز به دلیل دارا بودن تراشه و استانداردهای امنیتی، جعل‌پذیری بسیار پایینی دارند. هرچند موارد معدودی از جعل گزارش شده، اما تشخیص آن برای کارشناسان ثبت احوال کاملاً امکان‌پذیر است. 

یوسفوند تصریح کرد: با اجرای طرح‌های مکانیزه، صدور شناسنامه‌های جدید و راه‌اندازی سامانه «هُدی»، هویت هر شهروند ایرانی به‌صورت برخط احراز و اعتبارسنجی می‌شود و همین اقدامات باعث شده میزان جعل و سوءاستفاده هویتی به‌شدت کاهش یابد.

وی با اشاره به لزوم اطلاع‌رسانی و هشدار عمومی در زمینه فروش مدارک هویتی و سیم‌کارت و... گفت: یکی از موضوعاتی که بارها بر آن تأکید کرده‌ایم، هشدار به شهروندان درباره فروش یا واگذاری مدارک هویتی است. سوءاستفاده از شناسنامه‌های ایرانی می‌تواند تبعات بسیار سنگینی برای خانواده‌ها و خود افراد به دنبال داشته باشد، همچنین انتقال سیم‌کارت به افراد دیگر به‌خصوص اتباع می تواند منجر به تماس‌های مشکوک، تهدید، تراکنش‌های مالی و اقدامات غیرقانونی شود.

معاون اسناد هویتی ثبت احوال استان اصفهان تأکید کرد: براساس قوانین، هیچ فردی مجاز نیست از هویت شخص دیگری، چه به‌صورت قانونی و چه غیرقانونی، استفاده کند. هر فرد تنها مجاز است از هویت خود برای دریافت خدماتی مانند سیم‌کارت، خدمات دولتی، بانکی یا سایر امور استفاده کند، مگر در مواردی که وکالت رسمی و قانونی وجود داشته باشد.

یوسفوند تصریح کرد: از شهروندان درخواست می‌کنیم در صورتی که مدارک هویتی آن‌ها مفقود شده است، حتماً در اسرع وقت به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه و درخواست صدور المثنی ثبت کنند تا مدارک قبلی در سامانه‌ها غیرفعال شود و امکان سوءاستفاده از آن‌ها به حداقل برسد. 

وی در پایان اظهار کرد: استفاده غیرقانونی از هویت دیگران تخلف محسوب می‌شود و برای هر دو طرف، یعنی فرد سوءاستفاده‌کننده و حتی در برخی موارد خانواده‌ای که کوتاهی کرده‌اند، تبعات حقوقی و قضایی به همراه خواهد داشت. به همین دلیل، صیانت از مدارک هویتی باید به‌عنوان یک مسئولیت جدی خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.