هشدار جمعیتی ثبت احوال اصفهان؛ کاهش تولد، افزایش سالمندی و زنگ خطر آینده استان

به گزارش ایرنا، تحولات جمعیتی در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست‌گذاران کشور تبدیل شده است؛ چراکه تغییر در نرخ تولد، ازدواج و ساختار سنی جمعیت، آثار مستقیمی بر بازار کار، نظام رفاه اجتماعی و توسعه پایدار دارد. استان اصفهان به‌عنوان یکی از قطب‌های جمعیتی، صنعتی و فرهنگی کشور، اکنون با نشانه‌های آشکاری از کند شدن رشد جمعیت و حرکت به‌سوی سالمندی روبه‌روست.

بررسی آمارهای رسمی ثبت احوال نشان می‌دهد که کاهش ولادت در کنار افزایش میانگین سن ازدواج و رشد جمعیت بالای ۶۰ سال، الگوی جمعیتی استان را در مسیری هشداردهنده قرار داده است. کارشناسان معتقدند اگر این روند بدون مداخله مؤثر ادامه یابد، در سال‌های آینده شاهد کاهش نیروی کار جوان و افزایش هزینه‌های درمانی و حمایتی خواهیم بود.

در چنین شرایطی، نقش نهادهای تصمیم‌ساز در تدوین سیاست‌های حمایتی برای جوانان، تسهیل ازدواج و تقویت فرزندآوری بیش از گذشته اهمیت می‌یابد. هشدارهای ثبت احوال اصفهان، زنگ خطری است برای همه دستگاه‌های اجرایی و اجتماعی تا با نگاهی جامع و آینده‌نگر، از عبور استان از «پنجره طلایی جمعیت» بدون بهره‌برداری مؤثر جلوگیری کنند.

در پیوند و موضوع دیگر، در سال‌های اخیر، سازمان ثبت احوال کشور با اجرای طرح‌های هوشمندسازی داده‌های هویتی و ارائه خدمات غیرحضوری، گام‌های مؤثری در مسیر دولت الکترونیک برداشته است. از ثبت‌نام کارت ملی هوشمند گرفته تا راه‌اندازی سامانه‌های برخط برای تغییر نام و نام خانوادگی، همگی در راستای تسهیل امور مردم و افزایش دقت و شفافیت اداری انجام شده‌اند. استان اصفهان نیز به عنوان یکی از استان‌های پرجمعیت و پیشتاز کشور، نقشی مهم در این تحولات داشته است.

برای بررسی آخرین وضعیت خدمات ثبت احوال، روند صدور کارت ملی هوشمند، آمار جمعیتی و تحولات جدید در سامانه‌های دیجیتال، گفت‌وگویی با مجتبی یکتامنش، مدیرکل ثبت احوال استان اصفهان صورت گرفته که در ادامه می‌خوانید:

ایرنا: خلاصه‌ای از مهم‌ترین آمار حیاتی استان اصفهان در ۹ ماهه ابتدایی سال جاری (۱۴۰۴) را بفرمایید.

یکتامنش: بر اساس آمار ثبتی که تا این لحظه در استان داریم، جمعیت ساکن استان اصفهان را حدود پنج میلیون و ۴۲۰ هزار و ۷۸۶ نفر تخمین زده‌ایم. در بخش ولادت، امسال تا پایان آذر موفق شدیم ۳۳ هزار و ۸۱۸ واقعه ولادت را ثبت کنیم که متأسفانه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۶.۸ درصدی را نشان می‌دهد.

ایرنا: این کاهش نرخ ولادت نگران‌کننده است، آیا در تفکیک این آمار، الگویی خاصی از ترتیب فرزندان مشاهده می‌کنید؟

یکتامنش: بله، از این تعداد ولادت ۱۲ هزار و ۵۳۴ مورد فرزند اول، ۱۳ هزار و ۳۶۷ مورد فرزند دوم (که خوشبختانه با طرح‌های تشویقی افزایش داشته‌ایم، اما رشد آن نسبت به پارسال کمتر بوده است) و پنج هزار و ۳۵۷ مورد فرزند سوم و یک هزار و ۱۴۳ مورد فرزند چهارم و ۳۲۶ موردفرزند پنجم یا بیشتر ثبت شده است.

ایرنا: همانطور که بارها اشاره کردید جمعیت اصفهان روبه سالمندی است، آمار شما در این زمینه چه هشداری می‌دهد؟

یکتامنش: متأسفانه ۱۳ درصد از جمعیت استان ما بالای ۶۰ سال سن دارند و این آمار نشان می‌دهد که جمعیت اصفهان به سرعت به سمت سالمندی در حرکت است.

ایرنا: در کنار ولادت و سالمندی، وضعیت ازدواج و طلاق چگونه است؟ به نظر می‌رسد این دو مؤلفه نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.

یکتامنش: بله، وضعیت ما در این حوزه نیز خیلی خوب نیست و در امسال تا پایان آذر، حدود ۱۶ هزار و ۵۴۴ واقعه ازدواج ثبت کردیم که از نظر جایگاه کشوری، وضعیت استان ما در ازدواج متأسفانه یکی از رتبه‌های پایین است. در خصوص طلاق، سال گذشته کاهشی بود، اما امسال با رشد تقریبی ۶.۴ درصدی نسبت به پارسال مواجه شدیم و تا این تاریخ هفت هزار و ۴۴۴ واقعه طلاق ثبت شده که احتمالاً تا پایان سال افزایش خواهد یافت. البته بخشی از این رشد مربوط به طلاق‌هایی است که درخواست آن‌ها سال گذشته ثبت شده بود اما امسال نهایی و ثبت شده‌اند.

ایرنا: در مورد سن ازدواج و طلاق چه آماری دارید؟ آیا پایین آمدن سن ازدواج می‌تواند در فرزندآوری تأثیر بگذارد؟

یکتامنش: میانگین سن ازدواج در ازدواج‌های مرتبه اول در امسال تا پایان آذر، برای آقایان ۲۹ سال و برای خانم‌ها ۲۵ سال بوده است؛ معتقدیم اگر بتوانیم این نرخ سن ازدواج را پایین‌تر بیاوریم، شاهد تأثیر بسیار خوبی در بحث فرزندآوری خواهیم بود.

در مورد طلاق، نرخ طلاق متأهلان ما به ازای هر هزار نفر متاهل ۶.۶ برآورد شده است و میانگین سن طلاق در طلاق‌های بار نخست برای آقایان ۴۱ سال و برای خانم‌ها ۳۶ سال ثبت شده است.

ایرنا: در مورد چندقلوها هم آمار خاصی دارید؟

یکتامنش: بله، متأسفانه نسبت به سال گذشته در تعداد چندقلوها کاهش داشتیم و در مجموع ۴۴ مورد چندقلو داشتیم که بیشترین آن‌ها دوقلو (۲۲ مورد) بودند و ۲ مورد سه‌قلو و یک مورد چهارقلو داشتیم که سال گذشته پنج مورد چهارقلو داشتیم که نیازمند به حمایت‌های دولتی و معیشتی برای خانواده‌های چهارقلوها هستیم.

ایرنا: سازمان ثبت احوال، با پیروی از منویات مقام معظم رهبری مبنی بر اهمیت اسناد هویتی، خدمات خود را در قالب توسعه هوشمندسازی متمرکز کرده است، در این مسیر، سازمان چه اقداماتی کرده و با چه چالش‌هایی روبروست؟

یکتامنش: بله، گام‌های زیادی در این زمینه برداشته‌ایم اما بزرگ‌ترین چالش ما کمبود شدید نیرو است. تقریباً ۴۵ درصد از چارت سازمانی ما خالی است و بخش عمده‌ای از کادر فعلی نیز در شرف بازنشستگی هستند و استخدام جدیدی نداشته‌ایم.

این کمبود نیرو در برخی شهرستان‌ها بسیار مشهود است؛ جایی که قبلاً ۱۵ نیرو داشتیم، اکنون با اجرای هوشمندسازی، تنها ۲ یا سه نیروی باتجربه و نزدیک به بازنشستگی باقی مانده‌اند. با این حال، ما سعی کرده‌ایم خدمات را از طریق دولت الکترونیک گسترش دهیم.

ایرنا: در زمینه سامانه‌های هوشمند، این تحولات به چه صورت خود را نشان داده است؟

یکتامنش: ۲ سامانه محوری ما، سامانه “هدا” (هویت دیجیتال ایرانیان) و (سامانه هویت یکتای ملی ایرانیان) “سهیم” هستند. سامانه “هدا” کلید تشخیص هویت در تمام سازمان‌ها است و تمام دستگاه‌ها باید به آن متصل شوند تا از کلاهبرداری، جعل هویت و تقلب جلوگیری شود. در این سامانه، هویت فرد از چهار طریق تأیید می‌شود؛ مقایسه اطلاعات هویتی با پایگاه داده، تأیید شماره موبایل به نام شخص از طریق پیامک، تطبیق چهره فرد با تصویر سندی با استفاده از هوش مصنوعی وتأیید امضای الکترونیک.

وقتی این چهار پارامتر تأیید شد، فرد در سامانه احراز هویت شده و می‌تواند از درگاه‌هایی مانند “سهیم” (پیشخوان مجازی ثبت احوال) خدمات دریافت کند.

ایرنا: چه تعداد خدمت در سامانه سهیم ارائه می‌شود و چشم‌انداز آینده این سامانه چیست؟

یکتامنش: در حال حاضر بیش از ۲۷ خدمت در سامانه سهیم فعال است و چشم‌انداز ۱۰ساله‌ی ما این است که تا پایان این دوره، تمامی خدمات ثبت احوال به‌صورت مجازی ارائه شوند و حضور فیزیکی مردم در ادارات لازم نباشد. ۶ طرح مهم این سامانه امسال رونمایی شد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها صدور الکترونیکی شناسنامه نوزادان است.

چنانکه پیش‌تر نیاز به چند مرحله مراجعه حضوری داشت، اکنون گواهی تولد مستقیماً از بیمارستان به ثبت احوال ارسال می‌شود و والدین می‌توانند از طریق سامانه، نام نوزاد را انتخاب کنند. حتی سامانه‌ی انتخاب نام با معنای مناسب برای والدین طراحی شده و پس از احراز هویت، شناسنامه به‌صورت خودکار به آخرین نشانی ثبت‌شده ارسال می‌شود. به‌طور مشابه، صدور گواهی فوت نیز الکترونیکی شده و افراد نیاز به مراجعه حضوری ندارند.

ایرنا: در زمینه ارتباط با شهروندان چه اقدام جدیدی انجام شده است؟

یکتامنش: سامانه‌ی جدید مدیریت ارتباط با شهروندان (CRM) راه‌اندازی شده است که با شماره پیش‌شماره ۱۵۱۰ در دسترس است. شهروندان می‌توانند به‌صورت شفاهی درخواست‌ها، پیشنهادها یا انتقادات خود را مطرح کنند و کارشناسان سازمان پاسخ آن‌ها را از طریق سامانه ارائه می‌دهند. این گام مهمی در تعامل مستقیم و هوشمندانه سازمان با مردم است.

ایرنا: اکنون چند اداره و چند نفر در سطح استان فعالیت دارند؟

یکتامنش: مجموعاً ۳۴ اداره ثبت احوال در سطح استان داریم و ۲ هزار و ۴۵۰ نفر پرسنل در حال فعالیت هستند. اداره ثبت احوال شهرستان اصفهان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین واحد ماست و اگرچه تمام ادارات فعال‌ هستند، اما تعداد نیروها در برخی شهرستان‌ها کافی نیست و در مأموریت‌هایی مانند پوشش انتخاباتی با کمبود نیرو روبه‌رو هستیم.

ایرنا: با توجه به کمبود نیرو، وظیفه ثبت احوال در انتخابات آتی چگونه اجرا می‌شود؟

یکتامنش: در انتخابات شوراهای اسلامی که دوازدهم اردیبهشت برگزار می‌شود، احراز هویت تمام‌الکترونیک اجرا خواهد شد و تمام نامزدها، رای‌دهندگان و مجریان انتخابات از طریق پایگاه اطلاعات جمعیت کشور تأیید هویت می‌شوند و این فرآیند به‌صورت خودکار از سامانه هُدا انجام می‌شود تا سلامت و دقت انتخابات حفظ شود.

ایرنا: در خصوص آمار فراوانی نام‌ها در استان اصفهان توضیح دهید؛ بیشترین نام‌های دختران و پسران، امسال تا پایان آذر کدام بوده‌اند؟

یکتامنش: بر اساس آماری که از سامانه سهیم استخراج شده، نام‌های مذهبی همچنان بیشترین فراوانی را دارند. میان پسران، نام‌های علی و امیرعلی در رتبه‌های اول و دوم هستند و پس از آن شاهان، حسین، ماهان، امیرحسین، محمد و امیرعباس جایگاه‌های بعدی را دارند.

در بین دختران نیز فاطمه با سه‌هزار و ۳۶۳ مورد در مدت مذکور رتبه نخست را دارد، پس از آن زهرا، رستا، ماهلین، هلما و زینب قرار گرفته‌اند. البته تأثیر رسانه‌ها و سریال‌های تلویزیونی در تغییر مقطعی رتبه برخی نام‌ها، مانند زینب، مشهود است. این نشان می‌دهد انتخاب نام علاوه بر باور فرهنگی، از جریان‌های رسانه‌ای نیز تأثیر می‌پذیرد.

ایرنا: در مورد اقلیت‌ها و نحوه نام‌گذاری آنان چه شرایطی وجود دارد؟

یکتامنش: در سامانه سهیم بخشی به نام «سامانه تعاملی ناب» وجود دارد که نام‌های پیشنهادی مرتبط با قومیت‌ها و مذاهب مختلف در آن بررسی می‌شود و افراد می‌توانند نام‌های متناسب با فرهنگ خود را ثبت کنند، اما ثبت احوال صرفاً اجازه ثبت نام‌های مجاز و فرهنگی را می‌دهد. نام‌های خارجی یا ناپسندیده تنها در موارد خاص و با مجوز قضایی قابل ثبت هستند.

ایرنا: درباره تغییر نام و نام خانوادگی، آیا محدودیتی در حال حاضر وجود دارد؟

یکتامنش: تا چند ماه گذشته محدودیت‌هایی اعمال شده بود، اما اکنون با فعال شدن سامانه سهیم، این خدمات برای مردم به‌صورت برخط و قابل دسترس شده است و متقاضیان می‌توانند درخواست تغییر نام یا نام خانوادگی خود را از طریق این سامانه ثبت کنند.

ایرنا: در پایان، آینده خدمات ثبت احوال را چگونه می‌بینید؟

یکتامنش: هدف اصلی ما گسترش دولت الکترونیک، کاهش مراجعه حضوری شهروندان و اعتماد کامل به هویت دیجیتال ایرانیان است. با توسعه سامانه‌ها و استفاده از هوش مصنوعی، ثبت احوال ایران به سمت سازمانی هوشمند، یکپارچه و مردم‌محور حرکت خواهد کرد و سامانه سهیم از ابتدای ماه‌جاری به‌صورت رسمی در اختیار مردم قرار گرفته و شهروندان می‌توانند برای تغییر نام یا نام خانوادگی خود از طریق این سامانه درخواست ثبت کنند. بررسی و اعمال این تغییرات بلافاصله انجام می‌شود و در موارد خاص که محدودیت قانونی وجود داشته باشد، متقاضی می‌تواند از طریق مراجع قضایی اقدام کند و در صورت صدور حکم، آن را در سامانه بارگذاری نماید تا پس از تأیید، تغییر مورد نظر اعمال شود. این خدمت از دی‌ماه جاری به‌صورت سراسری آغاز شده و یکی از گام‌های مهم دیجیتالی‌سازی خدمات هویتی کشور به شمار می‌رود.

ایرنا: از زمان راه‌اندازی این سامانه چه میزان تقاضا برای تغییر نام و نام خانوادگی ثبت شده است؟

یکتامنش: آمار عددی نداریم اما امسال تا پایان آذر، تعداد تقاضاها نسبت به سال گذشته کمتر بوده که دلیل آن محدودیت‌های فنی چندماهه سامانه بود. اکنون با رفع این محدودیت‌ها، انتظار داریم حجم درخواست‌ها افزایش یابد و بخشی از پرونده‌های معوق یا موسوم به «پشت خطی» نیز در قالب سامانه جدید رسیدگی خواهند شد و امیدواریم تا پایان امسال آمار دقیق تغییرات را اعلام کنیم.

ایرنا: آمار فعلی صدور کارت ملی در کشور و استان اصفهان چیست؟

یکتامنش: در سطح کشور حدود ۷۰ میلیون درخواست ثبت شده که از این تعداد ۶۵ میلیون کارت صادر شده است و پنج میلیون نفر در صف تحویل هستند. در استان اصفهان حدود ۵۰۰ هزار نفر هنوز کارت خود را دریافت نکرده‌اند که نزدیک به ۱۰ درصد از آمار ملی را تشکیل می‌دهد. همچنین حدود ۴۰ هزار کارت آماده تحویل داریم که متقاضیان هنوز برای دریافت آن مراجعه نکرده‌اند. مجموع ثبت‌نام‌ها در استان ۴ میلیون و ۶۵۲ هزار نفر است که ۵۰۰ هزار کارت هنوز صادر نشده و بقیه در اختیار مردم قرار گرفته است.

ایرنا: برخی شهروندان از پایان اعتبار کارت ملی خود ابراز نگرانی کرده‌اند، آیا نیازی به تمدید است؟

یکتامنش: خیر، تمام کارت‌های ملی هوشمند تا پایان سال ۱۴۰۵ اعتبار دارند و نیازی به تمدید نیست و تاریخ درج‌شده روی کارت به معنای پایان اعتبار فنی نیست و مردم نباید نگرانی داشته باشند.

ایرنا: یکی از موضوعات مطرح در فضای عمومی، نارضایتی مردم از عکس‌های کارت ملی است. آیا در نسل جدید کارت‌ها این مشکل رفع می‌شود؟

یکتامنش: بله، در فرایند جدید، تصویر متقاضی پس از ثبت به‌صورت دیجیتال روی مانیتور به خود فرد نمایش داده می‌شود و پس از تأیید وی چاپ می‌شود. عکس‌ها هم به‌صورت بصری و هم ماتریسی ذخیره می‌شوند تا قابلیت شناسایی در سامانه‌های مجازی داشته باشند. در کارت‌های جدید که با فناوری داخلی تولید خواهند شد، کیفیت و وضوح عکس‌ها به‌طور قابل توجهی بهبود می‌یابد.

ایرنا: با توجه به اهمیت جمعیت جوان، وضعیت آمار ازدواج و مجردین در استان چگونه است؟

یکتامنش: طبق برآوردها، تعداد مجردان دهه ۶۰ در استان تقریباً ۲برابر دهه ۷۰ است و این گروه از مهم‌ترین مؤلفه‌های جمعیتی ما هستند و اگر از این ظرفیت غفلت شود، آسیب جدی به ساختار جمعیتی وارد می‌شود، لذا لازم است سازوکارهای حمایتی و تسهیلات ویژه برای تسهیل ازدواج این افراد در نظر گرفته شود تا از این نیروی انسانی بالقوه در جهت تقویت خانواده و جوانی جمعیت استفاده کنیم.

ایرنا: استان اصفهان از نظر شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی چگونه ارزیابی می‌شود؟

یکتامنش: این استان همیشه در شاخص‌های ملی پیشتاز بوده است؛ از جمله در حوزه ایثار و شهادت با بیش از ۲۴ هزار شهید، در فعالیت‌های خیران و موقوفات، در پرداخت مالیات پس از تهران در رتبه دوم کشور، و نیز در دارابودن بیش از ۳۲۰ هزار دانشجو در دانشگاه‌های استان، با وجود این ظرفیت‌ها، متأسفانه طی دهه گذشته با کاهش نرخ رشد جمعیت مواجه بوده‌ایم و نیمی از جمعیت فعلی استان (حدود ۵۴ درصد) در «پنجره طلایی جمعیت» قرار دارند. اگر از این فرصت استفاده نشود، در آینده نزدیک با چالش سالمندی و هزینه‌های سنگین درمان و نگهداری روبه‌رو خواهیم شد.

یکتامنش: راه‌اندازی سامانه‌های هوشمند، از جمله «سهیم» و پروژه‌های کارت ملی هوشمند داخلی، گام مهمی در مسیر دولت هوشمند محسوب می‌شود و این سامانه‌ها ضمن تسهیل خدمات، شفافیت و رضایت مردم را افزایش خواهند داد که امیدواریم با ادامه این روند، بخش بزرگی از امور هویتی مردم کاملاً الکترونیکی و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام گیرد.