عفونت‌های درمان‌نشده در کودکی، تهدیدی برای دریچه‌های قلب در میانسالی

حسن نسیمی در گفت‌وگو با ایسنا درباره بیماری‌های قلبی و عوامل مؤثر بر سلامت قلب توضیح داد و با اشاره به دو دسته اصلی بیماری‌ها اظهار کرد: یک دسته مربوط به بیماری‌های باکتریایی و دسته دیگر به بیماری‌های ویروسی بازمی‌گردد. بیماری‌های باکتریایی معمولاً در سنین کودکی و جوانی اثر می‌گذارند، اما آثار آن‌ها ممکن است تا ۳۰ سال بعد بروز کند. برای مثال، کودکی که در فصل زمستان به مدرسه می‌رود و در معرض سرماخوردگی یا عفونت‌های چرکی قرار می‌گیرد، در صورت نبود درمان مناسب این عفونت‌ها با آنتی‌بیوتیک، بدن در آینده دچار مشکلاتی خواهد شد. 

وی افزود: عفونت‌های چرکی تب‌دار و با تورم لوزه‌ها، اگر درمان نشوند، بدن آنتی‌بادی‌هایی علیه باکتری تولید می‌کند که ممکن است سال‌ها بعد با سلول‌های دریچه قلب اشتباه گرفته شده و باعث تخریب دریچه‌ها شود. این فرایند می‌تواند ۳۰ تا ۴۰ سال بعد منجر به تنگی دریچه قلب شود و نیازمند روش‌های درمانی مانند تعویض دریچه یا بالن‌گذاری باشد. درمان به موقع با آنتی‌بیوتیک مناسب در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اولیه، تا حد زیادی از بروز این مشکل پیشگیری می‌کند، اما متأسفانه در بسیاری از موارد درمان به موقع انجام نمی‌شود و عفونت چرکی همچنان اثر خود را بر بدن باقی می‌گذارد.

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره بیماری‌های ویروسی جدید نیز ادامه داد: ویروس‌هایی مانند کرونا و انواع جدید آنفلوآنزا حتی افراد سالم و ورزشکار را تحت تأثیر قرار می‌دهند. مشاهده می‌کنیم که پس از یک سرماخوردگی ساده، برخی افراد دچار تنگی نفس می‌شوند که یک علامت خطر برای شرایط امروز است. کسانی که حتی سلامت قلبی دارند و دچار تنگی نفس شدید یا ناتوانی در خواب می‌شوند، حتماً باید به پزشک مراجعه کنند. 

نسیمی گفت: اگر لایه خارجی قلب درگیر شود، درد با تنفس بیشتر شده و هنگام خواب تشدید می‌شود، اما با نشستن بهتر می‌شود. در برخی موارد ممکن است عضله قلب یا مایع اطراف قلب درگیر شود و مشکلات جدی ایجاد کند.

وی افزود: افرادی که پیش‌تر بیماری قلبی داشته‌اند، از جمله کسانی که رگ‌هایشان باز شده یا کارکرد قلبشان کاهش یافته، باید در فصل سرما مراقب باشند و حتماً واکسن آنفلوآنزا تزریق کنند. تحقیقات مرکز قلب چمران نشان داده کسانی که واکسن می‌زنند، مقاومت بیشتری در برابر بیماری‌هایی که قلب را تحت تأثیر قرار می‌دهند، خواهند داشت. در فصول پاییز و زمستان با افزایش آنفولانزا و سرماخوردگی، میزان سکته‌های قلبی و مغزی نیز افزایش می‌یابد. عوامل محیطی مانند آلودگی هوا، صوتی و غذایی نیز نقش مهمی دارند و توصیه می‌شود افراد به‌ویژه گروه‌های حساس از ماسک N95 استفاده کنند و در روزهای آلوده از منزل خارج نشوند. تهویه مناسب و داشتن گیاه در خانه نیز به بهبود کیفیت محیط کمک می‌کند.

بی‌تحرکی و چاقی، عامل اصلی شیوع بالای واریس در جامعه

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره بیماری واریس گفت: واریس یکی از بیماری‌های شایع در جوامع مدرن و در حال پیشرفت است و حدود ۳۰ درصد افراد جامعه به آن مبتلا هستند. این بیماری درجات مختلف دارد و عوامل مؤثر شامل بی‌تحرکی، نشستن یا ایستادن طولانی، چاقی و عوامل وراثتی است. بازگشت خون از پا به قلب مختل می‌شود و در نتیجه رگ‌ها گشاد شده و ممکن است درد پا ایجاد شود. توصیه می‌کنیم افراد با ریسک فاکتور، از جوراب واریس استفاده کنند و سبک زندگی خود را اصلاح کنند. در مراحل اولیه با بالا نگه داشتن پاها و ورزش هوازی می‌توان از پیشرفت واریس پیشگیری کرد. کاهش وزن حتی پنج کیلوگرم نیز اثر قابل توجهی دارد. ورزش‌هایی مانند بدنسازی اگر اصولی انجام نشوند، می‌توانند واریس را تشدید کنند. تغذیه مناسب شامل افزایش مصرف فیبر و کاهش فست‌فود و گوشت قرمز نیز مؤثر است.

نسیمی ادامه داد: روش‌های درمانی جدید مانند رادیوفرکوئنسی، لیزر و اسکلروتراپی نتایج بسیار خوبی دارند، اما انتخاب روش مناسب بستگی به شرایط فرد، اندازه و پیچیدگی رگ‌ها دارد. واریس می‌تواند با کاهش تحرک بیمار، به‌طور غیرمستقیم روی قلب نیز اثر بگذارد. افرادی که علائم گزگز، سنگینی، درد یا تغییر رنگ پوست و زخم پا دارند، باید حتماً به پزشک مراجعه کنند. در دوران بارداری به دلیل فشار جنین، بازگشت خون مختل شده و واریس تشدید می‌شود. توصیه می‌کنیم در این دوران پاها را بالاتر نگه داشته و هنگام خواب به پهلوی چپ بخوابند. استفاده از جوراب واریس در صبح قبل از تورم موثر است و ماساژ ملایم می‌تواند کمک‌کننده باشد.

وی تأکید کرد: در مجموع اصلاح سبک زندگی، ورزش هوازی، کاهش وزن و بالا نگه داشتن پاها تاثیر بیشتری از ماساژ صرف دارد و می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد.

«قاتل خاموش» جان ایرانی‌ها را تهدید می‌کند

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به اینکه فشار خون به «قاتل خاموش» معروف است، اظهار کرد: شایع‌ترین علامت فشار خون این است که علامت خاصی ندارد. تنها در مواردی که فشار بسیار بالا می‌رود ممکن است علائمی بروز کند، اما در اغلب موارد نخستین تظاهر بیماری، سکته قلبی، مغزی یا نارسایی کلیه است.

نسیمی تأکید کرد: فشار خون به هیچ‌وجه قابل دست‌کم گرفتن نیست و بخش قابل توجهی از سکته‌های مغزی، سکته‌های قلبی و نارسایی‌های کلیوی ناشی از آن است. 

وی گفت: در ایران از هر پنج خانم یک نفر و از هر چهار آقا یک نفر به فشار خون مبتلا هستند، اما کمتر از ۱۸ درصد بیماران تحت درمان صحیح قرار دارند. سایر بیماران یا درمان ناقص دارند یا از بیماری خود بی‌اطلاع‌اند و همین موضوع موجب شده کشور ما از نظر میزان سکته‌های قلبی و مغزی در وضعیت نامطلوبی قرار گیرد.

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به تأثیر مستقیم فشار خون بر قلب و کلیه اضافه کرد: حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد علل سکته مغزی، حدود ۵۰ درصد سکته‌های قلبی و ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد دیالیز به علت فشار خون است. با افزایش سن، شیوع این بیماری بیشتر می‌شود و سبک زندگی نادرست، کم‌تحرکی، مصرف چربی و نمک بالا موجب سفتی تدریجی عروق و در نهایت بروز فشار خون می‌شود.

نسیمی توصیه کرد: افراد زیر ۴۰ سال هر سه سال یک بار و افراد بالای ۴۰ سال سالانه فشار خون خود را اندازه‌گیری کنند، حتی اگر سابقه بیماری ندارند. فشار خون نرمال ۱۲ روی ۷ است و اگر بالاتر از این عدد باشد باید به پزشک مراجعه شود. در گام نخست اصلاح سبک زندگی و در صورت لزوم مصرف دارو توصیه می‌شود. کاهش وزن پنج تا ۱۰ کیلوگرم می‌تواند فشار خون را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

وی با اشاره به مصرف بالای نمک در کشور گفت: میانگین توصیه‌شده جهانی حدود چهار تا ۴/۵ گرم در روز است، اما در ایران حدود ۱۲ تا ۱۵ گرم نمک در روز مصرف می‌شود؛ یعنی حداقل سه برابر میانگین جهانی. یک پیتزای معمولی حدود چهار تا پنج گرم نمک دارد، در حالی که کل نیاز روزانه فرد حدود چهار گرم است. نمک‌های دریا، صورتی، قرمز یا آبی از نظر تأثیر بر فشار خون تفاوتی با نمک معمولی ندارند و حتی ممکن است دارای ناخالصی‌هایی باشند. نمک‌های کم‌سدیم یا پتاسیمی گزینه مناسب‌تری هستند، زیرا بخشی از سدیم با پتاسیم جایگزین شده و به کاهش فشار خون کمک می‌کند.

این متخصص قلب تصریح کرد: فشار خون حتی از دیابت نیز مرگ‌ومیر بیشتری ایجاد می‌کند. افرادی که سابقه خانوادگی ندارند تا زیر ۴۰ سال هر سه سال یک‌بار باید فشار خود را کنترل کنند، اما در صورت وجود سابقه خانوادگی، از ۱۶ تا ۱۸ سالگی باید پایش انجام شود. اگر فشار بالاتر از ۱۲ روی ۷ باشد، باید به مدت سه تا هفت روز، روزی دو بار صبح و دو بار شب اندازه‌گیری و سپس به پزشک مراجعه شود. این باور که در سنین بالا فشار ۱۴ یا ۱۵ طبیعی است، کاملاً نادرست است و هر افزایش ۱۰ میلی‌متر جیوه می‌تواند حدود ۱۸ درصد سکته قلبی، ۲۰ درصد سکته مغزی و ۱۲ تا ۱۵ درصد نارسایی کلیه را افزایش دهد.

میوه، ورزش و کاهش وزن؛ سه راهکار کلیدی کنترل فشار خون

نسیمی بر مصرف میوه و سبزیجات تأکید کرد و افزود: افزایش مصرف پتاسیم از طریق میوه‌ها، نوشیدن چای سبز و چای ترش در کاهش فشار خون مؤثر است. قهوه ممکن است در کوتاه‌مدت فشار را بالا ببرد، اما در بلندمدت باعث کاهش آن می‌شود. سیر و آبغوره اثر کوتاه‌مدت دارند و جایگزین دارو نیستند، زیرا نوسان فشار برای بیمار مضر است. ورزش هوازی روزانه به مدت ۲۰ دقیقه با افزایش ضربان قلب به ۱۱۰ تا ۱۲۰ می‌تواند پنج تا ۱۰ میلی‌متر جیوه فشار خون را کاهش دهد. هر کیلوگرم افزایش وزن حدود یک میلی‌متر جیوه فشار را بالا می‌برد و کاهش ۲۰ کیلوگرم وزن می‌تواند حدود ۲۰ میلی‌متر جیوه آن را کم کند.

وی با بیان اینکه فشار خون بالا به مرور باعث سفتی و آسیب دیواره عروق می‌شود، گفت: در این حالت چربی‌ها در دیواره عروق رسوب می‌کنند و رگ‌ها تنگ می‌شوند. قلب برای غلبه بر این مقاومت بیشتر کار می‌کند و در نهایت دچار نارسایی می‌شود. برخی بیماران به دلیل احساس بی‌حالی دارو را قطع می‌کنند، اما پس از سه ماه کنترل مناسب، بدن به شرایط جدید عادت می‌کند. درمان نشدن می‌تواند به سکته قلبی ناگهانی یا کاهش شدید عملکرد قلب منجر شود؛ در حالی که با مصرف روزانه یک قرص و اصلاح سبک زندگی می‌توان از این عوارض پیشگیری کرد.

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره دردهای قفسه سینه اظهار کرد: علل این دردها بسیار متنوع است، اما یکی از اختصاصی‌ترین دردهای قلبی، دردی است که با فعالیت تشدید شود. اگر فرد هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پله زودتر خسته شود یا دچار تنگی نفس شود، باید بررسی شود. دردهای قلبی معمولاً پنج تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشند و منتشر هستند. درد نقطه‌ای که با انگشت قابل اشاره باشد، بیشتر منشأ گوارشی یا عضلانی دارد.

نسیمی در خصوص بیماری‌های مادرزادی قلب گفت: این بیماری‌ها طیف گسترده‌ای دارند؛ از سوراخ‌های کوچک بین دهلیز یا بطن تا جابه‌جایی شریان‌ها یا نبود یک بطن. برخی با رشد کودک برطرف می‌شوند و برخی نیاز به جراحی دارند و باید تحت نظر متخصص قلب اطفال باشند.

وی نقش ژنتیک را در بیماری‌های قلبی مهم دانست و افزود: اگر پدر زیر ۵۵ سال یا مادر زیر ۶۵ سال دچار سکته قلبی یا نیازمند آنژیوگرافی شده باشند، ژنتیک مثبت محسوب می‌شود و فرد باید نسبت به عوامل خطر حساس‌تر باشد.

این متخصص قلب درباره تپش قلب گفت: یا ضربان واقعاً بالاست و نشانه آریتمی است یا طبیعی است، اما فرد به دلیل اضطراب آن را بیشتر حس می‌کند. تنگی نفس هنگام دراز کشیدن می‌تواند نشانه نارسایی قلبی باشد، زیرا مایع اضافی از پاها به سمت ریه‌ها بازمی‌گردد. استرس نیز با افزایش فشار خون و التهاب، خطر سکته را بالا می‌برد و کنترل آن از طریق ورزش و آموزش مهارت‌های مقابله با تنش ضروری است.

نسیمی افزود: درد در دست راست یا هر دو کتف هنگام فعالیت می‌تواند حتی اختصاصی‌تر از دست چپ باشد. احساس سوزش قفسه سینه پس از غذا یا دارو معمولاً منشأ گوارشی دارد. مصرف خودسرانه آسپرین توصیه نمی‌شود و فقط در افراد با ریسک بالای قلبی و با نظر پزشک باید مصرف شود.

وی ادامه داد: آنژیوگرافی یکی از پیشرفت‌های مهم پزشکی است و امروزه عمدتاً از طریق رگ دست انجام می‌شود و درصد موفقیت بالایی دارد. بیماران دارای استنت باید هر دو تا سه ماه پیگیری شوند و LDL آن‌ها زیر ۵۵ باشد تا از تنگی مجدد رگ جلوگیری شود.

متخصص قلب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در پایان تأکید کرد: درد قلبی معمولاً با فعالیت تشدید می‌شود و بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد، در حالی که درد معده نقطه‌ای و وابسته به غذاست. آگاهی، اصلاح سبک زندگی و پیگیری منظم می‌تواند از بروز بسیاری از عوارض جدی قلبی‌عروقی پیشگیری کند.