خداحافظی با زباله‌ها در نصف‌جهان ۱۴۱۰

اعلام خبر «حذف کامل دفن زباله تا افق ۱۴۱۰» توسط معاون خدمات شهری شهرداری اصفهان، خط بطلانی بر دهه‌ها رویکرد سنتی جمع‌آوری و دفع در این کلان‌شهر است. این اظهارنظر، تنها یک وعده مدیریتی نیست، بلکه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای شهری است که با بحران‌های زیست‌محیطی کم‌سابقه‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند. تبدیل‌شدن این هدف به واقعیت، نیازمند تغییر الگو از «مدیریت پسماند» به «اقتصاد چرخشی» است.

اصفهان امروز_ راضیه چنگیز نائین: اعلام خبر «حذف کامل دفن زباله تا افق ۱۴۱۰» توسط معاون خدمات شهری شهرداری اصفهان، خط بطلانی بر دهه‌ها رویکرد سنتی جمع‌آوری و دفع در این کلان‌شهر است. این اظهارنظر، تنها یک وعده مدیریتی نیست، بلکه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای شهری است که با بحران‌های زیست‌محیطی کم‌سابقه‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند. تبدیل‌شدن این هدف به واقعیت، نیازمند تغییر الگو از «مدیریت پسماند» به «اقتصاد چرخشی» است.

 اصفهان در این مسیر تنها نیست و تجربه نشان داده بسیاری از کلان‌شهرهای جهان باتکیه‌بر تکنولوژی و سیاست‌گذاری‌های سخت‌گیرانه، عملا دفن زباله را به صفر رسانده‌اند؛ برای نمونه، شهر کوبه در ژاپن با تمرکز بر فناوری‌های پیشرفته زباله‌سوزی نه‌تنها زباله‌های شهری را به برق تبدیل می‌کند، بلکه با فرآوری خاکستر باقی‌مانده، از آن در تولید مصالح ساختمانی استفاده می‌نماید تا نرخ دفن در این شهر عملا ناچیز شود. در نمونه‌ای دیگر، سئول در کره جنوبی با اجرای قوانین سخت‌گیرانه تفکیک از مبدأ و سیستم اخذ عوارض بر اساس حجم زباله تولیدی توانسته حجم زباله‌های دفنی را به‌شدت کاهش دهد و یا سانفرانسیسکو در آمریکا باهدف «پسماند صفر» باتکیه‌بر کمپوست‌سازی گسترده و بازیافت حداکثر مواد، بیش از ۸۰ درصد از زباله‌های خود را از مسیر دفن‌گاه‌ها منحرف کرده است.

 طبق آمارهای رسمی، اصفهان روزانه تولیدکننده حدود ۱۰۰۰ تن پسماند شهری است و عملیاتی‌شدن طرح حذف دفن، مستلزم چند اقدام زیرساختی موازی است که در اظهارات مسئولین شهری نیز به آن‌ها اشاره شده است. نخست، تصفیه شیرابه که از خطرات جدی برای آب‌های زیرزمینی اصفهان است و مدتی است با همکاری شهروندان و تحویل خشکاله و تفاله چای به‌صورت مجزا در حال انجام است، سپس جذب سرمایه‌گذار برای فناوری‌های نوین جهت تبدیل پسماند به انرژی یا مواد اولیه نیازمند تجهیزات پیشرفته است که بدون سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و انتقال فنّاوری‌های روز جهان امکان‌پذیر نیست و در نهایت، مدیریت پسماندهای ساختمانی و پزشکی به دلیل خطرات زیست‌محیطی و حجم بالا، نیازمند فرایندهای خاص بازیافت و بی‌خطرسازی هستند.

 اما سرمایه‌گذاری‌های سنگین شهرداری برای حذف کامل دفن زباله بدون تغییر رفتار شهروندان به نتیجه نخواهد رسید؛ زیرا در نمونه‌های موفق جهانی، تفکیک از مبدأ نه یک توصیه، بلکه یک وظیفه شهروندی با ضمانت اجرایی (جریمه یا پاداش) است. اصفهان با این هدف‌گذاری، قدم در راهی درست اما دشوار گذاشته است که تحقق آن نه‌تنها سیمای شهر را از آلودگی پسماند پاک می‌کند، بلکه با تبدیل زباله به انرژی و مواد اولیه، به پایداری اقتصادی و زیست‌محیطی شهر کمک خواهد کرد. افق ۱۴۱۰، محک سنجش عملکرد مدیریت شهری در یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های زیست‌محیطی است.