تالاب گاوخونی در آستانه فاجعه میکروپلاستیک

مطالعه میدانی کریم ابراهیم‌پور از دانشگاه علوم پزشکی اصفهان؛ خطر انتقال آلودگی از گاوخونی به اصفهان و ورزنه را هشدار می‌دهد.

تتایج یک مطالعه میدانی گسترده در بستر خشک‌شده تالاب گاوخونی نشان می‌دهد غلظت میکروپلاستیک‌ها در برخی مناطق به ۶۳ هزار ذره در هر کیلوگرم رسوب رسیده؛ رقمی بی‌سابقه که حتی تالاب‌های آلوده جهان را پشت سر گذاشته است.

به گزارش وب سایت خبری اخبار اصفهان و به نقل از خبرگزاری فارس این پژوهش توسط کریم ابراهیم‌پور، دکترای مهندسی بهداشت محیط، با برداشت ۵۰ نمونه سیستماتیک در سال گذشته انجام شد و زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی مناطق اطراف به شمار می‌رود.

غلظت وحشتناک میکروپلاستیک در زون‌های تالاب گاوخونی

کریم ابراهیم‌پور، پژوهشگر اصلی، اعلام کرد در زون یک تالاب گاوخونی حداکثر ۶۳ هزار ذره میکروپلاستیکی در هر کیلوگرم خاک خشک شناسایی شد. میانگین آلودگی در زون‌های مختلف تالاب گاوخونی به این صورت گزارش شده: زون یک (۴۳ هزار ذره/کیلوگرم)، زون دو (۲۲ هزار ذره/کیلوگرم) و زون سه (۱۱ هزار ذره/کیلوگرم). این گرادیان آلودگی بیانگر تمرکز بالای میکروپلاستیک تالاب گاوخونی در بخش‌های شمالی تحت تأثیر الگوهای هیدرودینامیکی، بادهای غالب و ورود پساب‌های صنعتی-کشاورزی است.

انواع پلیمرهای سمی در رسوبات تالاب خشک‌شده گاوخونی

آزمایشگاه آنالیز تالاب گاوخونی نشان داد ذرات عمدتاً شامل پلی‌اتیلن (PE)، پلی‌پروپیلن (PP)، پلی‌استایرن (PS)، PVC و PET هستند. این میکروپلاستیک‌ها نه‌تنها ذاتاً سمی‌اند، بلکه به‌عنوان وکتور ثانویه، فلزات سنگین (سرب، کادمیوم، آرسنیک) و هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه را جذب و به زنجیره غذایی منتقل می‌کنند. مطالعات بین‌المللی اثرات میکروپلاستیک‌ها را شامل اختلالات اندوکرین، التهابات روده‌ای، نقص ایمنی و پتانسیل سرطان‌زایی (به‌ویژه کولورکتال) معرفی کرده‌اند.

خطر انتقال گردوغبار میکروپلاستیکی گاوخونی به شهرها

خشک‌شدن کامل بستر تالاب گاوخونی (مساحت ۴۷۰ کیلومترمربع) خطر aerosolization ذرات را تشدید کرده است. ابراهیم‌پور هشدار داد: بادهای محلی می‌توانند میکروپلاستیک تالاب گاوخونی را به شهرهای ورزنه (۱۵ کیلومتری)، اصفهان (۱۲۰ کیلومتری) و حتی یزد و قم منتقل کنند. این پدیده PM2.5 آلوده، خطر استنشاقی و پوستی را برای میلیون‌ها نفر ایجاد می‌کند و آلودگی میکروپلاستیک گاوخونی را از بحران محلی به فاجعه منطقه‌ای تبدیل خواهد کرد.

اقدام فوری برای جلوگیری از استخراج نمک آلوده

فیروزه مصطفوی، از مسئولان پژوهشی طرح، تأکید کرد: دانشگاه علوم پزشکی اصفهان شواهد علمی ارائه داده؛ مسئولان باید فوراً بهره‌برداری از نمک آلوده تالاب گاوخونی را متوقف کنند. احیای تالاب گاوخونی نیازمند حق‌آبه زیست‌محیطی ۳۰۰ میلیون مترمکعب سالانه از زاینده‌رود است، اما در کوتاه‌مدت، ممنوعیت برداشت رسوبات و استقرار سنسورهای پایش میکروپلاستیک ضروری است.

پیامدهای اکولوژیکی و بهداشتی بلندمدت تالاب گاوخونی

میکروپلاستیک‌های تالاب گاوخونی بیوفاکومولاسیون را در زنجیره غذایی (پرندگان مهاجر، خزندگان، پستانداران) آغاز کرده و از طریق شکارچیان به انسان می‌رسد. پژوهش‌های مشابه (انزلی: ۲۸۲۰ ذره/کیلوگرم) نشان می‌دهد گاوخونی رکورددار آلودگی است. سیاست‌گذاران باید پروتکل‌های bioremediation (استفاده از میکروارگانیسم‌های تجزیه‌کننده پلاستیک) و wetland restoration را اولویت دهند تا تالاب گاوخونی از آلودگی میکروپلاستیک نجات یابد.

راهکارهای علمی نجات تالاب گاوخونی از میکروپلاستیک

1. پایش مداوم: شبکه ایستگاه‌های FTIR-Raman برای ردیابی میکروپلاستیک تالاب گاوخونی.
2. مدیریت پسماند: ممنوعیت پلاستیک‌های یک‌بارمصرف در حوضه زاینده‌رود.
3. احیای هیدرولوژیک: تخصیص حق‌آبه برای کاهش فرسایش بستر.
4. آموزش عمومی: آگاه‌سازی درباره خطرات گردوغبار میکروپلاستیکی گاوخونی.

تالاب گاوخونی آخرین پناهگاه اکولوژیکی فلات مرکزی است؛ نجات آن از میکروپلاستیک، اولویت ملی سلامت عمومی ایران است.