آب مروارید با اشک‌ریزش اشتباه گرفته نشود تنها درمان قطعی، جراحی است

فهیمه اصلانی در گفت‌وگو با ایسنا درباره آب مروارید اظهار کرد: برای درک بهتر این بیماری می‌توان چشم را به یک دوربین عکاسی تشبیه کرد که درون آن لنزی قرار دارد تا تصاویر را به‌طور واضح روی فیلم ثبت کند. در چشم انسان نیز عدسی چنین نقشی دارد و زمانی که این عدسی کدر می‌شود، تصاویری که روی شبکیه تشکیل می‌شوند وضوح خود را از دست می‌دهند. به این حالت «آب مروارید» گفته می‌شود؛ وضعیتی شبیه آنکه فرد از پشت یک شیشه کدر به اطراف نگاه کند.

وی با بیان اینکه آب مروارید انواع مختلفی دارد، افزود: نوعی از آن مادرزادی است و کودک از بدو تولد به آن مبتلاست که معمولاً در معاینات اولیه توسط متخصص اطفال یا هنگام بررسی تنبلی چشم تشخیص داده می‌شود. نوعی دیگر در اثر ضربه به چشم ایجاد می‌شود، اما شایع‌ترین نوع آن، آب مروارید وابسته به افزایش سن است که معمولاً بعد از ۴۰ سالگی بروز می‌کند و اولین علامت آن کاهش دید است.

جراح و متخصص چشم و فلوشیپ قرنیه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: برخی افراد تصور می‌کنند اشک‌ریزش یا سوزش و خارش چشم نشانه آب مروارید است، در حالی‌که علامت اصلی این بیماری کاهش بینایی است و ارتباطی با اشک‌ریزش ندارد. البته مصرف برخی داروها مانند کورتون، چه به‌صورت قرص و چه قطره چشمی، می‌تواند باعث بروز آب مروارید در سنین پایین‌تر شود. در غیر این صورت، این بیماری عمدتاً با افزایش سن بروز می‌کند و توصیه می‌شود افراد بالای ۴۰ سال و به‌ویژه بالای ۵۰ سال، سالانه برای معاینه به چشم‌پزشک مراجعه کنند؛ نه تنها برای بررسی آب مروارید بلکه برای اندازه‌گیری فشار چشم و تشخیص آب سیاه، زیرا آب سیاه نیز اغلب بدون علامت است.

اصلانی درباره علت نامگذاری این بیماری گفت: در گذشته‌های دور که جراحی برای درمان آب مروارید وجود نداشت، عدسی چشم افراد به‌قدری سفید می‌شد که از بیرون مانند یک گوی سفید شبیه دانه مروارید دیده می‌شد و به همین دلیل این نام برای آن انتخاب شد.

وی با تأکید بر اینکه در حال حاضر تنها درمان قطعی آب مروارید جراحی است، اظهار کرد: تحقیقات متعددی برای یافتن راه‌هایی جهت متوقف کردن یا معکوس کردن روند کدر شدن عدسی در حال انجام است، اما تاکنون هیچ روش دارویی از جمله قطره به نتیجه قطعی نرسیده و درمان مؤثر، جراحی است.

این متخصص و جراح چشم با اشاره به ایمنی جراحی آب مروارید تصریح کرد: این عمل یکی از موفق‌ترین جراحی‌ها در کل حوزه پزشکی است و درصد موفقیت بسیار بالایی دارد. با این حال، مانند هر عمل جراحی دیگری بدون ریسک نیست. در میان هزاران بیمار، ممکن است تعداد بسیار اندکی دچار عارضه شوند که این موضوع به تفاوت ساختمان چشم افراد، سابقه ضربه، جراحی قبلی، ابتلا به آب سیاه یا حتی ویژگی‌های خاص عدسی چشم بستگی دارد، همچنین مانند هر جراحی دیگری، خطر عفونت نیز هرچند بسیار اندک وجود دارد.

اصلانی درباره باورهای نادرست رایج در خصوص این جراحی گفت: یکی از تصورات اشتباه این است که پس از گذاشتن لنز داخل چشمی، بیمار دیگر هرگز به عینک نیاز ندارد. در حالی‌که اغلب لنزهای مورد استفاده دید دور را اصلاح می‌کنند و بیمار برای دید نزدیک نیاز به عینک خواهد داشت. البته لنزهایی نیز وجود دارند که دید دور و نزدیک را همزمان اصلاح می‌کنند، اما استفاده از آن‌ها شرایط خاصی دارد و برای همه بیماران مناسب نیست.

وی افزود: برخی بیماران پس از جراحی دچار سوزش، خارش یا احساس جسم خارجی در چشم می‌شوند و تصور می‌کنند عمل آن‌ها به‌درستی انجام نشده است، در حالی‌که این علائم می‌تواند به‌دلیل انجام جراحی و طبیعی باشد؛ همان‌طور که هر زخم دیگری ممکن است مدتی با سوزش همراه باشد.

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تأکید کرد: نتایج جراحی در افراد مختلف یکسان نیست، زیرا ساختمان چشم و شرایط هر بیمار متفاوت است و نمی‌توان نتیجه یک فرد را با دیگری مقایسه کرد.

اصلانی درباره این باور که آب مروارید باید «کامل برسد» تا جراحی شود، گفت: در گذشته به‌دلیل محدود بودن نیازهای بینایی، چنین توصیه‌ای می‌شد، اما امروزه تصمیم‌گیری بر اساس میزان دید و نیازهای شغلی و روزمره فرد انجام می‌شود. برای مثال نیاز بینایی یک راننده با یک فرد خانه‌دار متفاوت است، بنابراین وقتی کاهش دید بر کیفیت زندگی اثر بگذارد، جراحی توصیه می‌شود.

وی هشدار داد: به تأخیر انداختن جراحی در موارد پیشرفته می‌تواند باعث سخت‌تر شدن عمل شود و در موارد بسیار پیشرفته حتی ممکن است به افزایش فشار چشم و بروز آب سیاه منجر شود، هرچند این حالت مربوط به مراحل بسیار پیشرفته بیماری است.

این متخصص چشم درباره عوامل خطر گفت: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور آفتاب بدون استفاده از عینک آفتابی یا کلاه نقاب‌دار، ابتلا به دیابت، تزریق‌های داخل چشمی، جراحی‌های چشمی و مصرف کورتون از جمله عواملی هستند که می‌توانند احتمال بروز یا شدت آب مروارید را افزایش دهند.

اصلانی درباره پیشگیری اظهار کرد: آب مروارید تا حد زیادی وابسته به افزایش سن است و نمی‌توان روند آن را به‌طور کامل متوقف یا معکوس کرد. با این حال کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت، استفاده از عینک آفتابی، داشتن رژیم غذایی سالم و مراجعه منظم به پزشک می‌تواند در مدیریت بهتر بیماری مؤثر باشد. در حال حاضر ماده غذایی یا داروی خاصی که بتواند از بروز آب مروارید جلوگیری کند، وجود ندارد.